HMK 109/4 Kısmi Davada Talep Artırımı Düzenlemesi

31 Temmuz 2026 tarihinden itibaren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 107. maddesinde yer alan belirsiz alacak davası yürürlükten kaldırılmıştır. Yerine aynı Kanun’un 109. maddesine eklenen 4. fıkra ile kısmi davada yeni bir talep artırımı rejimi getirilmiştir. Bu düzenleme, alacağın bir kısmının dava edildiği durumlarda talebin aynı davada bir defaya mahsus artırılmasını ve artırılan kısım bakımından zamanaşımının dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılmasını öngörmektedir. HMK m. 109/4’e göre, alacağın sadece bir kısmının dava edildiği durumlarda talep konusu, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir.
İçindekiler
1. HMK 109/4’ün Getirdiği Düzenleme Nedir?
HMK m. 109’un 4. fıkrası, 16 Temmuz 2026’da kabul edilen 7589 sayılı Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 20. maddesiyle eklenmiştir. Madde metni şöyledir:
''(4) Alacağın sadece bir kısmının dava edildiği durumlarda talep konusu, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir. Bu durumda zamanaşımı, artırılan kısım bakımından da dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır.''
Bu fıkra, kısmi dava kurumuna özel bir artırım imkânı tanımaktadır. Artırım, iddianın genişletilmesi yasağına (HMK m. 141) tabi değildir ve aynı davada yalnızca bir kez kullanılabilir. Artırımın yapıldığı anda tahkikat henüz sona ermemiş olmalıdır. En önemli sonucu ise artırılan kısım yönünden zamanaşımının dava tarihine bağlanmasıdır.
2. 7589 Sayılı Kanun ile Belirsiz Alacak Davasının Kaldırılması
7589 sayılı Kanun, 31 Temmuz 2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Kanunun 19. maddesiyle HMK m. 107 tamamen yürürlükten kaldırılmıştır. Güncel mevzuat metninde madde şu şekilde yer almaktadır: ''MADDE 107– (Mülga:16/7/2026-7589/19 md.)''
Eski HMK m. 107, davanın açıldığı tarihte alacağın miktarını veya değerini tam ve kesin olarak belirlemenin davacıdan beklenemediği veya bunun imkânsız olduğu hâllerde, hukuki ilişkiyi ve asgari bir miktarı belirterek dava açılmasına imkân tanıyordu. Tahkikat sırasında alacak belirlenebilir hale geldiğinde, hâkim tarafından verilen iki haftalık kesin süre içinde talep artırılabiliyordu.
Yeni düzenleme, bu özel dava türünü kaldırmış ve işlevini kısmi dava + HMK m. 109/4 artırımına taşımıştır. Böylece belirsizlik şartı aranmaksızın, bölünebilir alacaklarda kısmi dava açılması ve tek seferlik artırım mümkün hale gelmiştir.
3. Kısmi Dava ve HMK 109/4’ün Uygulama Koşulları
HMK m. 109/4’ün uygulanabilmesi için şu koşulların bir arada bulunması gerekir:
Alacak, niteliği itibarıyla bölünebilir olmalıdır (HMK m. 109/1).
Dava, alacağın tamamı değil, yalnızca bir kısmı üzerinden açılmış olmalıdır.
Artırım, aynı dava içinde yapılmalıdır.
Artırım hakkı, aynı davada bir defaya mahsus kullanılabilir.
Artırım, tahkikatın sona ermesinden önce gerçekleştirilmelidir.
Bölünebilirlik, alacağın bir kısmının ayrı ayrı dava edilebilmesi anlamına gelir. Para alacakları kural olarak bölünebilirdir. Bölünemeyen edimler (örneğin belirli bir malın teslimi) için kısmi dava ve dolayısıyla HMK m. 109/4 uygulanmaz.
Kısmi dava açılması, kalan kısımdan feragat anlamına gelmez. Feragat ancak açıkça belirtilirse sonuç doğurur (HMK m. 109/3).
4. Talep Artırımının Bir Defaya Mahsus Olması ve Tahkikat Sınırı
Artırım hakkı “bir defaya mahsus”tır. Bu, aynı davada ikinci bir artırım talebinin reddedileceği anlamına gelir. Artırım, tahkikatın sona ermesine kadar yapılabilir. Tahkikatın sona ermesi, delillerin toplanması, bilirkişi incelemesinin tamamlanması ve tarafların son beyanlarının alınması aşamasıdır. Bu andan sonra artırım yapılamaz.
Pratikte artırım, genellikle bilirkişi raporunun dosyaya girmesinden sonra ve tahkikatın kapanmasından önce dilekçe ile yapılır. Artırım dilekçesinde yeni talep sonucu açıkça belirtilmeli ve artan miktara ilişkin harç tamamlanmalıdır.
5. Zamanaşımının Dava Tarihinden Kesilmesi HMK m.109/4
HMK m. 109/4’ün en önemli sonucu zamanaşımına ilişkindir. Artırılan kısım bakımından zamanaşımı, dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır. Bu düzenleme, eski kısmi dava uygulamasında ıslahla yapılan artırımda zamanaşımının genellikle ıslah tarihinden kesilmesi riskini ortadan kaldırmaktadır.
Dava tarihinde henüz zamanaşımına uğramamış bir alacak için artırım yapıldığında, artırılan kısım da dava tarihindeki kesilmeden yararlanır. Dava tarihinden önce zamanaşımına uğramış bir kısım için bu hüküm geçerli değildir.
6. Islah ile HMK 109/4 Arasındaki Fark
HMK m. 109/4’teki artırım, ıslah (HMK m. 176 vd.) değildir. Islah, usul işleminin tamamen veya kısmen düzeltilmesi için kullanılır ve aynı davada bir kez yapılabilir. HMK m. 109/4 ise yalnızca kısmi davada, talebin miktarını artırmak için özel olarak tanınmış bir yoldur ve iddianın genişletilmesi yasağına tabi değildir.
Bu nedenle artırım için karşı tarafın rızası veya hâkimden özel süre alınması gerekmez. Islah yolu hâlâ açıktır; ancak HMK m. 109/4 kapsamındaki artırım, ıslahın yerini tutabilecek daha sınırlı ve zamanaşımı korumalı bir imkândır.
HMK MADDE 176- (1) Taraflardan her biri, yapmış olduğu usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah edebilir. (2) Aynı davada, taraflar ancak bir kez ıslah yoluna başvurabilir.
7. HMK 109/4 Geçiş Hükmü ve Önceden Açılmış Davalar
7589 sayılı Kanun’un geçici 1. maddesinin 10. fıkrası şu hükmü getirmiştir: ''Bu maddeyi ihdas eden Kanunla 6100 sayılı Kanunun yürürlükten kaldırılan 107 nci maddesi, yürürlükten kaldırılma tarihinden önce açılan davalar bakımından uygulanmaya devam olunur.''
Buna göre 31 Temmuz 2026’dan önce açılmış belirsiz alacak davaları, mülga HMK m. 107 hükümlerine göre görülmeye devam eder. Bu davalarda eski artırım usulü geçerlidir.
31 Temmuz 2026 ve sonrasında açılan davalarda HMK m. 107’ye dayanılamaz. Yeni davalarda kısmi dava yolu ve HMK m. 109/4 uygulanır. Derdest kısmi davalarda yeni fıkranın uygulanıp uygulanmayacağı konusunda açık bir geçiş hükmü yoktur; bu nokta yargı kararlarıyla netleşecektir.
8. Kısmi Dava Dilekçesinde Dikkat Edilmesi Gerekenler
Dava dilekçesinde şu unsurların yer alması önerilir:
Alacağın bölünebilir olduğu ve yalnızca bir kısmının dava edildiği açıkça belirtilmelidir.
Dava edilen tutar net olarak yazılmalıdır.
Kalan kısımdan açıkça feragat edilmediği kaydedilmelidir.
HMK m. 109/4 uyarınca tahkikatın sona ermesine kadar bir defaya mahsus talep artırım hakkı saklı tutulmalıdır.
Deliller ve hukuki dayanaklar gösterilmelidir.
Bu şekilde hazırlanan dilekçe, hem hukuki yararın varlığını güçlendirir hem de sonradan doğabilecek usul itirazlarını azaltır.
9. Sık Sorulan Sorular - HMK 109/4 Kısmi Dava Talep ArtırıM Düzenlemesi
HMK 109/4 ne zaman yürürlüğe girdi?
31 Temmuz 2026’da. 7589 sayılı Kanun’un 20. maddesiyle eklenmiş ve yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Belirsiz alacak davası hâlâ açılabilir mi?
31 Temmuz 2026’dan itibaren HMK m. 107 yürürlükten kaldırıldığı için yeni belirsiz alacak davası açılamaz.
Kısmi davada talep kaç kez artırılabilir?
Aynı davada yalnızca bir defaya mahsus olmak üzere artırılabilir.
Artırım için ıslah gerekir mi?
HMK m. 109/4 kapsamındaki artırım, iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın yapılır; ıslah zorunlu değildir.
Artırılan kısım için zamanaşımı ne zaman kesilir?
Dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır.
Tahkikat bittikten sonra artırım yapılabilir mi?
Artırım hakkı tahkikatın sona ermesine kadar geçerlidir.
Eski belirsiz alacak davaları ne olacak?
31 Temmuz 2026’dan önce açılmış olanlar, mülga HMK m. 107’ye göre görülmeye devam eder.
Kalan kısımdan feragat etmiş sayılır mıyım?
Açıkça feragat edilmedikçe kısmi dava açmak, kalan kısımdan feragat anlamına gelmez.
Hangi alacaklarda HMK 109/4 uygulanır?
Bölünebilir alacaklarda, alacağın yalnızca bir kısmının dava edildiği hâllerde uygulanır.
HMK m. 109/4, belirsiz alacak davasının kaldırılmasıyla birlikte kısmi dava rejimine yeni bir artırım ve zamanaşımı güvencesi getirmiştir. Alacağın bir kısmı dava edildiğinde, tahkikat sona erene kadar bir kez artırım yapılabilir ve artırılan kısım dava tarihinden itibaren zamanaşımına karşı korunur. Düzenleme, hem usul ekonomisini hem de alacaklının hakkını korumayı amaçlamaktadır. Her somut olayda alacağın bölünebilirliği, dava tarihi ve tahkikat aşaması dikkatle değerlendirilmelidir.

Hukuki Dayanaklar ve Kaynaklar
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 109 (özellikle fıkra 4), m. 107 (mülga), m. 141, m. 176 vd. (mevzuat.gov.tr güncel metin)
7589 sayılı Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun
Benzer Yazılar
12. Yargı Paketi Resmî Gazete'de Yayımlandı: Maddeler ve Değişiklikler Neler ?
Trafik Cezası İtiraz Dilekçesi Nasıl Yapılır?
Verileri Hukuka Aykırı Olarak Verme veya Ele Geçirme Suçu (TCK 136)
12. Yargı Paketi: IBAN Mağdurları (TCK 145-158 Düzenlemesi)
12. Yargı Paketi 2026 Ne Zaman Çıkacak? Neler Var?
Ağır Ceza Avukatı ve Yargılamaya Etkisi – İstanbul Ağır Ceza Avukatı
Kurumsal Bilgilendirme ve İç Bağlantılar
Sitemizde yer alan tüm içerikler, ziyaretçilerimizin hukuki bilgiye daha hızlı ve doğru şekilde ulaşabilmesi amacıyla hazırlanmıştır. İlgili hukuki konular hakkında detaylı bilgi almak, güncel yayınlarımızı incelemek veya uzman ekibimizle iletişime geçmek için aşağıdaki sayfaları ziyaret edebilirsiniz:
Bu bağlantılar, site içerisinde ilgili içeriklere daha kolay ulaşmanızı sağlamak ve hukuki bilgilendirme sürecini daha verimli hale getirmek amacıyla sunulmuştur.
YT Hukuk
Hukuki uyuşmazlıklar ve güncel mevzuata ilişkin daha fazla bilgi almak için internet sitemizde yer alan diğer içerikleri inceleyebilirsiniz.
Adres: Helis More ResidenceYalı Mah. Kadir Sk. No:14Kartal / İstanbul
E-Posta: yilmaztatlihukuk@gmail.com
Google Haritalar Konumu: https://share.google/znnbESTucfvLzqSdw
Avukata Sor – Online Hukuki Danışmanlık
.jpg)



Yorumlar